|
Kerkvernieuwing door kerkplanting |
|
|
|
|
vrijdag 13 mei 2011 |
|
De kerk in Europa bevindt zich in een identiteitscrisis. Naast een afnemend bereik kampt de kerk met een geloofwaardigheidsprobleem. Juist kerkplanting blijkt dan een goede weg te zijn waarlangs de kerk zich kan reformeren, betoogt prof. dr. Stefan Paas. Nieuwe missionaire gemeenschappen kunnen als broedplaats dienen voor kerkelijke vernieuwing die verder gaat dan aanpassingen van het bestaande. Dat levert een paradox op: innovatie is niet te plannen of te programmeren. Als je kunt plannen hoe een vernieuwing eruit zal zien, is het namelijk geen vernieuwing meer. Innovatie ligt achter de horizon. We zijn op zoek naar nieuwe antwoorden, niet naar antwoorden die we nu al kunnen zien.
Europa werd christelijk in meer dan een millennium en het werd seculier in minder dan een eeuw. Hoewel dit aanvankelijk leidde tot voorspellingen van een seculiere heilstijd, is langzamerhand het inzicht gegroeid dat een post-christelijk Europa bepaald geen post-religieus Europa is. De komst van miljoenen, vaak zeer religieuze immigranten heeft daar uiteraard aan bijgedragen. En ook bij hun gastvolken is de religie niet verdwenen.
J.H. Bavinck, naar wie deze leerstoel is genoemd, zei het al: het is niet waarschijnlijk dat “de moderne mens geheel buiten de religieuze problematiek geraakt zou zijn”. Het besef is langzamerhand doorgebroken dat post-christelijke Europeanen de religie niet verlaten. Zij omarmen een potpourri van religieuze of semi-religieuze ideeën, vaak angstig verbonden met zeer irrationele en nationalistische overtuigingen. Daarnaast is er een leger van post-christelijke zoekers, die zich niet langer thuis voelen in de klassieke instituties van het christendom, maar zich – met een ander beeld van Bavinck – nog wel koesteren in de langzaam afkoelende gloed van de ondergaande zon en nog min of meer leven in haar stervende licht.
Dit alles laat bezorgdheid rijzen bij politici en intellectuelen. Is Europa een nieuw voorbeeld van een decadente, stervende beschaving die haar ziel heeft verloren, en die binnenkort onder de voet zal worden gelopen door barbaren van buitenaf en van binnenuit? Wat zal de toekomst zijn van onze beschaving, die over een lange historische periode is gevormd, onder sterke invloed van het christendom? In 1990 sprak de toenmalige voorzitter van de EU, Jacques Delors, uit dat Europa een ziel nodig heeft, wil het kunnen voortbestaan.
Zijn woorden werden herhaald door andere politieke leiders, zoals José Manuel Barroso (2006) en Angela Merkel (2007).
Nu is er, in de woorden van de Poolse filosoof Leszek Kolakowski, iets “alarmerend wanhopigs” in de woorden van intellectuelen “die zelf geen actieve religieuze betrokkenheid hebben, maar wel de onvervangbare educatieve en morele rol van religie in onze wereld benadrukken”. Allerlei gesprekken over het christendom en zijn betekenis voor de toekomst van Europa, of Nederland, blijven steriel als overtuigde christenen daaraan zelf niet meedoen. Naar de mens gesproken hangt het succes van deze discussie grotendeels af van de vraag of christelijke kerken hun traditie kunnen doorgeven aan toekomstige generaties. In theologische termen: onze huidige context vraagt om een visie voor christelijke zending. Overal in Europa ontdekken kerken dat Europa een ‘zendingsveld’ is geworden. Dat is niet alleen zo omdat er zo weinig christenen overblijven, maar ook omdat Europa staat voor uitdagingen van een morele en religieuze aard.
Christelijke zending is wel gedefinieerd als ‘de beweging van het christendom in de wereld’. Het is de manier waarop het christendom sociale, culturele en religieuze grenzen oversteekt en verbonden raakt met verschillende contexten. Bij zending gaat het om het vermogen van het christelijk geloof om nieuwe contexten in te gaan, nieuwe generaties te fascineren, verschillende groepen te verbinden, impact te hebben op samenlevingen. Logisch dat de huidige toestand van Europa zendingsvragen oproept.
Die vragen komen voor een belangrijk deel voort uit de groeiende pluraliteit van onze laat-moderne samenleving, die steeds meer uiteendrijft in levensbeschouwingen, culturen, subculturen en generaties. De ‘einden der aarde’ liggen niet meer aan de horizon, maar nemen de vorm aan van breuklijnen in een en dezelfde samenleving. In de Europese volkskerkelijke traditie zit een sterke impuls van beschikbaarheid; daar zijn waar de mensen zijn. Gustav Warneck sprak in dit verband van een “allgemeine Heilsanbietung”. Wanneer de kerk steeds meer wordt teruggedrongen in bepaalde subculturen, zeg die van de oudere conservatieve burger, of de Afrikaanse immigrant, komt dit algemene aanbod onder druk te staan en raakt de kerk in een identiteitscrisis. Michael Herbst benoemt voor de Duitse situatie deze uitdaging als volgt: “Hoe kunnen we, in deze naderende na-volkskerkelijke tijd, aan zoveel mogelijk mensen zoveel mogelijk gelegenheid bieden het Woord van Christus te horen?”.
Dat dit ook een grotere variatie inhoudt in vormen van kerk-zijn, lijkt wel duidelijk. In Engeland sprak de aartsbisschop van Canterbury een aantal jaren geleden van een ‘mixed economy of church’. Hiermee is tegelijk een eerste, missiologisch, argument voor nieuwe gemeentevorming gegeven. De zoektocht naar contextuele gemeenschapsvormen wordt steeds belangrijker voor kerken in Europa.
Download hier de pdf met de hele inaugurele rede van Stefan Paas.
Door: Stefan Paas, bron: Gemeentestichting.nl
|
Developed by: Innovation WEB |
Nieuwsbrief
Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
|
|
|
Wie is er online?
We hebben 27 gasten online
|
