Kerk in de netwerksamenleving

woensdag 29 september 2010

De verhouding tussen kerk en samenleving kan op veel verschillende manieren worden geduid, al naar gelang je theologische inzichten. Maar dàt de kerk als ‘sociaal instituut’ deel uitmaakt van de samenleving zal niemand ontkennen. Een verkenning. Van ontzuiling naar netwerk De samenleving van de 20e eeuw kenmerkte zich tot ver in de jaren ’70 door de zuilen. Was je gereformeerd, dan stemde je ARP (later CDA), was je lid van de NCRV en het CNV, las je De Standaard of Trouw en studeren deed je aan de VU. Dat was de gereformeerde zuil. Zo was er ook een Rooms-katholieke, socialistische en liberale zuil. Binnen die zuil had je niet veel te vrezen – er werden gelijke waarden en normen gehanteerd, de sociale code was duidelijk. Een overzichtelijke maar tegelijk statische samenleving. Sinds de jaren ’60 is er een proces van ontzuiling begonnen. Mensen bewogen zich niet langer binnen de grenzen van een levensbeschouwelijke groep. Er trad grote diversiteit en variatie op. Het begin van de ontzuiling wordt vaak verbonden aan de opkomst van massamedia zoals de televisie. Die bereikte immers iedereen ongeacht de zuil. De daarop volgende ontwikkeling naar de netwerksamenleving loopt parallel aan de opkomst van het internet. De Spaanse socioloog Manuel Castells heeft naar deze ontwikkeling diepgaand onderzoek gepleegd (‘The rise of the Network Society’). We herkennen het zelf: mensen maken deel uit van zeer verschillende verbanden, die niet meer worden bepaald door levensovertuiging alleen. Je werkkring is een andere dan de kring waarin je recreëert, je vriendenkring kan volledig los staan van de geloofsgemeenschap waar je deel van uit maakt.‘Multiple belonging’ noemen sociologen dat. Bovendien creëert internet zelf tal van nieuwe virtuele netwerken, de ene serieuzer dan de ander: Hyves, LinkedIn, Facebook, Twitter. Je vormt er een gemeenschap met mensen die je vaak persoonlijk niet kent. De verbondenheid met een netwerk is losser, want tijdelijker en minder verplichtend dan de verbondenheid met de zuil van weleer. De structuur van een netwerk Deze veel te korte schets van de netwerksamenleving volstaat om de vraag te stellen: wat doet deze verandering in de samenleving met het instituut kerk? De traditionele kerken hebben immers nog altijd de vorm en organisatie van de verzuilde tijd. Is de overgang van de verzuilde samenleving naar de netwerksamenleving nu alleen maar een bedreiging voor de kerk of liggen er ook nieuwe kansen en uitdagingen? Ik ben overtuigd van het laatste. Maar dat zal wel veranderingen vergen, veranderingen die alleen kunnen worden tegengehouden op straffe van marginalisering. Moet de kerk zelf een netwerk worden? Moet de kerk haar vaste vorm geheel opgeven? Geen kerkgebouwen meer, geen overkoepelende organisatie, geen kerkenraden en synodes meer? Boeken en artikelen over kerkplanting en emerging church lijken dat te zeggen: de ‘vloeibare kerk’ en de ‘eenvoudige kerk’. Er wordt op zoek gegaan naar de minimale voorwaarden om nog van kerk te kunnen spreken. Mij gaat dat te snel. Als de maatschappij een netwerk wordt, wil dat niet zeggen dat de kerk daarin alleen kan participeren door zelf een netwerk te worden. De meest sobere omschrijving van een netwerk is: ‘een geheel van met elkaar verbonden punten’. Een netwerk bestaat uit minimaal twee zaken: (1) knooppunten en (2) relaties tussen die vaste punten. Die vaste punten in de samenleving kunnen de mensen zijn die er deel van uitmaken en relaties met elkaar aangaan. Maar evengoed kunnen het organisaties, bedrijven, instituties of zelfs gebouwen zijn; ook daarmee verbinden mensen zich. Een netwerksamenleving sluit het bestaan van stabiele organisaties niet uit, maar heeft ze juist nodig. Ook kerken kunnen die knooppunten zijn in een netwerk. De goed georganiseerde lokale kerk hoeft niet te verdwijnen in de netwerksamenleving! Wel moeten we ons bezinnen op de manier waarop mensen zich kunnen verbinden met de kerk (de relaties)… Download hier het hele artikel in pdf. Door: Boele P. Ytsma, bron: www.zoekendgeloven.nl