‘Kerkplanting’ en ‘gemeentestichting’ zijn woorden die steeds vaker vallen. Het besef dat Nederland een zendingsgebied is, dringt door bij kerken van allerlei snit. Zo kondigde de Protestantse Kerk vorig jaar een programma aan voor kerkstichting in stadswijken. Tal van congressen worden er gehouden over missionair kerk-zijn, en de eerste Nederlandse boeken over gemeentestichting liggen in de winkel. Na 'Plant een kerk' en 'Als een kerk opnieuw begint' verschijnt volgende maand het boek 'Ploeteren en pionieren' van Nico-Dirk van Loo en Martijn Vellekoop.

Vellekoop deed vorig jaar ook onderzoek naar gemeentestichting in Nederland. Sinds 1990 zijn er zeker 281 initiatieven tot het stichten van een nieuwe plaatselijke kerken geweest, constateerde hij. Hij schat zelfs dat er tussen de driehonderd en driehonderdvijftig initiatieven zijn geweest. Niet al die nieuwe gemeenten zijn een blijvend succes. Sommige zijn al weer ter ziele. Vellekoop had geen harde cijfers, maar kreeg de indruk dat er bij de kerkplantingen vooral sprake was van ‘overloop uit andere kerken’.

Ook de groei van evangelische en pinkstergemeenten is grotendeels toe te schrijven aan aanwas vanuit de de traditionele gemeenten. Dat bleek bijvoorbeeld uit het onderzoek uit 2006 dat journalist Gerko Last deed in de Vrije Baptistengemeente Bethel in Drachten. 88 procent van de ondervraagden zegde het lidmaatschap op van een andere kerk, met name de PKN.

Het nieuwe gemeentestichtingsnetwerk Europe Advance wil bereiken dat evangelische en pinkstergemeenten meer buitenkerkelijke mensen gaan bereiken. Het netwerk richt zich op werving en selectie, training en coaching van gemeentestichters. De Nederlandse tak van de organisatie en maakt deel uit van de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten (VPE). Initiatiefnemer van dit netwerk is gemeentestichter Sebastiaan van Wessem, secretaris van de VPE. ,,De VPE heeft al een aantal jaren visie voor gemeentestichting in Nederland, maar het kwam niet echt van de grond”, vertelt Van Wessem. Vanuit evangelische hoek worden soms wel gemeenten gesticht, maar dat gebeurt veelal vrij ad hoc. ,,Iemand geeft bijvoorbeeld een bijbelstudie, is daar heel goed in, waardoor steeds meer mensen zich aansluiten en het initiatief uitgroeit tot een gemeente. Dan heb je wél een nieuwe gemeente, maar niet zozeer vanuit een visie voor de omgeving.”

Ook Martijn Vellekoop constateerde in zijn onderzoek dat maar een zeer beperkt deel van alle initiatieven op gebied van gemeentestichting serieus onderzoek doet naar de omgeving. Minder dan de helft van de initiatieven heeft geen specifieke doelgroep op het oog. ,,Dat zijn ook precies de dingen waar wij ons zorgen over maken”, zegt Van Wessem. ,,Als mensen vanuit Europe Advance een project willen stichten, vragen we: ‘definieer het eerst maar eens, wat is je doelgroep, hoe gaat je die bereiken en met welke middelen?’

Internationale gemeente

De gemeente die Van Wessem zelf leidt, de Hilversum International Christian Center (HICC), is op vergelijkbare manier van de grond gekomen. ,,In Hilversum is een aantal internationale scholen. Mede daarom zijn we een internationale gemeente begonnen.”

In april 2006 begon deze nieuwe gemeente met samenkomsten. Tegenwoordig komen er per zondag zo’n driehonderd mensen. 60 tot 70 procent van hen is Nederlands, de overige bezoekers komen onder meer uit Afrikaanse landen, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. ,,Grofweg 20 procet van de leden heeft geen kerkelijke achtergond. Daarnaast komt er een grote groep mensen die jarenlang niet naar de kerk zijn gegaan, en geen lid meer zijn, omdat ze het op de een of andere manier niet meer vonden in de kerk.”

,,Je hebt altijd kans dat je ook mensen uit andere kerken trekt”, aldus Van Wessem. ,,Aan de ene kant zijn alle mensen welkom. Tegelijk letten we er goed op of mensen alleen komen om te ‘consumeren’, of dat ze daadwerkelijk nieuwe mensen willen bereiken.”

Van Wessem typeert zijn gemeente als ,,eigentijds, met een heldere bijbelse boodschap”. ,,We hebben een evangelische-pinkstersignatuur, maar zijn geen standaard pinkstergemeente. We staan open voor het werk van de Heilige Geest, maar vinden het belangrijk om alles goed uit te leggen. Relevantie is voor ons een sleutelwoord: wat betekent het evangelie in deze tijd en voor het leven van mensen. Daarnaast willen we een veilige plek zijn voor mensen. Mensen moeten zich welkom voelen. We creëren een soort community. Onze missie is dat er relaties ontstaan. Tussen God en mens, maar ook tussen mensen onderling. We proberen uit te reiken (reach out) naar groepen die aan de onderkant van de maatschappij. Dat kun je in een gemeente niet ineens ‘plannen’. Dat moet je voorleven en zorgen dat het deel uit gaat maken van het DNA van een gemeente.”
De HICC is nu bezig - met medewerking van Europe Advance - om in Den Haag een internationale gemeente te stichten. In Almere heeft ze al een dochtergemeente. ,,We hopen dat meerdere steden volgen.”

Het netwerk Europe Advance gaat niet alleen internationale kerken stichten. Het stichten van een internationale kerk is relatief gemakkelijk, vindt Van Wessem. ,,Die zijn er nog niet zo heel veel in Nederland. We kijken bij ieder project vooral naar de doelgroep en naar de context.”

Functie van het netwerk is - zowel op landelijk als Europees niveau - om als evangelische en pinkstergemeenten de krachten te bundelen op gebied van kerkplanting. Ook fondsenwerving hoort bij het programma. ,,We willen gemeenten stimuleren om hun verantwoordelijkheid te nemen. Over de hele wereld groeit de christelijke kerk aanzienlijk. Alleen Europa blijft achter. Wij gaan uit van het principe dat een gezónde kerk zich vermenigvuldigt. Veel gemeenten zijn toch vooral op interne zaken gericht en vergeten om naar buitengericht te handelen.”

Vaak weten plaatselijke gemeenten niet goed hoe ze bij kunnen dragen aan gemeentestichting, merkt Van Wessem. ,,Via het netwerk kunnen gemeenten op heel verschillende manieren betrokken zijn bij kerkplantingsinitiatieven. Je kunt bijvoorbeeld iemand uit je gemeente voor een afgebakende periode uitzenden, of een aantal zondagen in het jaar uitlenen. Je sponsort een project, of gaat als voorganger een gemeentestichter coachen. Er is heel veel te bedenken.”

Europa

Van Wessem vindt dat het Europese netwerk belangrijk is voor het delen van kennis, ervaring en trainingsprogramma’s. ,,Je ziet dat ieder z’n ding doet, zonder te weten waar andere organisaties mee bezig zijn. Er ontbreekt een strategische visie van gemeentestichting in Europa. Duitsland heeft bijvoorbeeld een vrij sterke gemeentestichtingspoot (Gemeinde-Gründungs-Werk van de Bund freikirchlicher Pfingstgemeinden). Het kan heel goed zijn om te kijken wat we daarvan in Nederland kunnen leren.”

Daarnaast is het netwerk ook herkenbaar voor zendingsorganisaties vanuit andere delen van de wereld die in Europa gemeenten willen stichten. Die zijn op dit moment daar al mee bezig, stelt Van Wessem. De komende tijd gaat Europe Advance haar website uitbouwen. ,,Doel is dat je via één website kunt zien wat er allemaal gebeurt aan gemeentestichting in Europa. Zo kun je in één oogopslag zien met welke partners je eventueel kunt samenwerken.”

Door: Hanneke Goudappel, bron: Friesch Dagblad