Gezien alle boeken die op dit moment over gemeentestichting en kerkplanting uitkomen is er maar een conclusie mogelijk: Nederland is een zendingsland geworden. Nu is het geloof helaas niet te organiseren, maar het handboek als een kerk opnieuw begint is een mooi hulpmiddel bij alle ontwikkelingen omtrent gemeentestichting.

Er is iets gaande in ons land. Al jaren broeit er iets onder het oppervlak. Lange tijd voor velen onzichtbaar. Verborgen in hoeken en gaten. Steeds beter waar te nemen door de toenemende duisternis. Vaker en luider steekt het verlangen naar vernieuwing van de kerk de kop op. Meer en meer stemmen roepen dat het tijd wordt om het anders te gaan doen. Agenda’s van kerkgenootschappen worden omgegooid. Nederland is een zendingsland geworden. Er staat teveel op het spel om af te wachten. Het tij van de kerkverlating moet gekeerd worden. Er is een heilige opdracht om verloren mensen te winnen. Er zijn volken en stammen te over in ons land om tot discipelen te maken.

Nieuwe samenzweerders, nieuwe initiatieven, nieuwe kerken, nieuwe websites, nieuwe onderzoeken, nieuwe strategieën, nieuwe conferenties en nieuwe opleidingen. Bij al deze onstuimige ontwikkelingen hebben vier wijze mannen geprobeerd om een handboek te schrijven over het zending- en vernieuwingsinstrument bij uitstek: gemeentestichting.

‘Als een kerk opnieuw begint’ is een handboek voor missionaire gemeenschapsvorming. De auteurs Gerrit Noort, Stefan Paas, Henk de Roest en Sake Stoppels komen uit verschillende achtergronden en zijn op verschillende manieren geboeid geraakt door het onderwerp. Alle vier hebben ze sympathie voor het verschijnsel gemeentestichting in Nederland en doen met hun boek een zeer geslaagde poging om in kaart te brengen a) wat er in Nederland al gebeurd is op dit vlak, b) wat er momenteel gaande is, c) waarom dit belangrijk is en d) wat er nog nodig is om deze beweging te voeden.

Jezus zei het al: ‘Het Koninkrijk van God is als zuurdesem’ (Mattheus 13:33). Het kan niet anders of dit onzichtbare rijk dat leeft in de harten van haar onderdanen, doortrekt heel het land zoals zuurdesem de meel. Het begin vaak bij een enkeling, maar heeft de potentie om een natie te veranderen. Natuurlijk, de kerk is in de marge van de maatschappij terecht gekomen, verdrongen uit het middelpunt van belangstelling en steeds vaker horen we signalen dat het geïnstitutionaliseerde ‘Christendom’ op sterven na dood is. Maar juist de marge blijkt de plek te zijn waar God aan het werk is en dat geeft hoop, aldus de auteurs.

In het boek gaat het met name om missionaire initiatieven die leiden tot kerkelijke gemeenschapsvorming. Daarmee verwijzen de auteurs naar het ‘missio dei’ (Gods Zending) waarin de nieuw ontstane gemeenschap zijn oorsprong vind en zich op haar beurt ook weer in dienst van moet stellen. Een belangrijk onderscheid stellen de schrijvers, want alhoewel het overgrote deel van de initiatieven tot gemeentestichting uitgaat van een sterke missionaire motivatie, wordt dat niet altijd zichtbaar in de praktijk.

Het boek bestaat uit vier delen. In het eerste deel komen zendingshistorische aspecten van gemeentestichting aan de orde in zowel het Nieuwe Testament, West-Europa, de overzeese zendingscontext en na oorlogse missionaire kerkplanting in Nederland. De rode draad hierbij is de gedachte dat een gemeente geen doel is in zichzelf, maar een middel waardoor het evangelie in meer of mindere mate wordt verspreid.

Deel twee begint met een vrij compleet overzicht van gemeentestichting in Nederland vanaf 1990. Vervolgens worden er tien gevalstudies gepresenteerd van jonge gemeenten uit verschillende kerkelijke tradities in ons land. Deze vormen het kloppend hart van het boek. Naast de hoopvolle ontwikkelingen krijgt de lezer hierdoor de gelegenheid om een aantal gemeentestichters en hun projecten te ontmoeten. Dat is een sterk punt en belangrijk onderdeel gezien het overwegend beschouwende karakter van het boek.

Het derde deel bevat een aantal reflecties op de gevalstudies. Daarbij wordt de nadruk niet zozeer gelegd op het hoe en wat van gemeentestichting (daar zijn al veel boeken over geschreven) maar eerder het waarom. Een aantal vragen waarop een antwoord wordt gezocht zijn: Waarom gaan gemeentestichters tegen de stroom van kerkverlating in? Wat drijft hen? Op welke manier laten kerkplantingsprojecten iets zien van de door velen gewenste vernieuwing van de kerk in de 21e eeuw?

Het vierde en laatste deel worden de randvoorwaarden van kerkplanting beschreven, waaronder kerkrecht, beleidstechnische vragen, maar ook opleiding en scholing. Voor de meeste pioniers niet echt iets waar ze van nature veel affiniteit mee hebben, maar vanuit beleids- en opleidingsstandpunt zeker niet weg te denken in de Nederlandse cultuur.

De opzet van het boek werkt verhelderend en verschaft de lezer veel inzicht in het fenomeen gemeentestichting. Vanuit het ontstaan van de kerk in het Nieuwe Testament wordt je meegenomen door o.a. de geschiedenis van ons land tot aan de huidige ontwikkelingen om tot slot een aantal bouwstenen aangereikt te krijgen die zullen helpen om de huidige ontwikkelen te verankeren in ‘de kerk van alle eeuwen’.

Kortom: een goed doordacht, analytisch en verhelderend handboek dat niet alleen het onderwerp kerkplanting uitvoerig beschrijft, maar ook iets laat zien van de mogelijkheden die er zijn als de kerk van Nederland opnieuw begint te doen waarvoor Jezus haar is begonnen.

Van harte aanbevolen!

Door: Ronald van der Molen, bron: Gemeentestichting.nl