Een paar jaar geleden was de Christelijke Gereformeerde Kerk Amsterdam vrijwel leeggelopen. Vandaag durft de groeiende gemeenschap te dromen van vrede in ‘Mokum’. De kerk heeft de deuren naar de stad geopend en werkt aan het stichten van een nieuwe gemeente. Predikant-gemeentestichter Siebrand Wierda over de grote dromen van een kleine gemeenschap.

Missionaire gemeente

Predikant-gemeentestichter dr. Siebrand J. Wierda (36) vindt het eigenlijk maar een vreemde term. ,,Het is net zoiets als groen gras of ronde cirkel. Een pleonasme. Natuurlijk is een gemeente missionair. Anders is het toch geen gemeente?’’ De toon van het gesprek is gezet. Enthousiast vertelt Wierda over de roeping van zijn gemeente in Amsterdam. Gemeentestichting in de hoofdstad zou volgens hem de normaalste zaak van de wereld moeten zijn. ,,Doel van een kerk is niet slechts om te overleven. We hebben de roeping het Evangelie van Christus te verkondigen. Zeker aan mensen die Hem nog niet kennen.’’

En die zijn er veel in Amsterdam. ,,Drie procent van de Amsterdammers gaat met regelmaat naar een christelijke eredienst. In totaal zijn dat ongeveer 25.000 mensen, in zo’n 400 kerken. Stel dat al die kerken levende gemeenten zouden zijn en gemiddeld plaats bieden aan 500 christenen, dan komen we in totaal op 200.000 christenen. Amsterdam heeft echter 735.000 inwoners. We kunnen er kort of lang over praten, maar in deze stad zijn honderden nieuwe gemeenten nodig.’’

Amsterdam

Vraag aan Wierda hoe een aantrekkelijke kerkelijke gemeente er uitziet en hij geeft een referaat over de demografie – niet van de gemeente, maar van de stad. ,,Wij verlangen naar het aanbreken van een diepe vrede in kleurrijk Amsterdam’’, zegt hij, refererend aan het visiedocument Diepe vrede in kleurrijk Amsterdam, dat de kerk heeft opgesteld. Jeremia 29:7 staat aan de basis van wat hij vervolgens vertelt. ‘Zoekt de vrede voor de stad en bidt voor haar tot de Here, want in haar vrede zal uw vrede gelegen zijn.’ Vrede is het sleutelwoord. En dat in een stad waarin moord en doodslag aan de orde van de dag lijken te zijn. Maar Wierda laat zich hierdoor in de formulering van zijn visie niet van de wijs brengen.

,,Vraag je eens af wat in Amsterdam zou gebeuren als het koninkrijk van God met kracht zou doorbreken. Dat is waar God naar toe werkt. Door het bijbelse beeld daarvan als het ware te laten neerdalen in de stad, ontdek je wat God kennelijk belangrijk vindt. We kijken dus eerst naar de stad. Uiteindelijk kom je dan vanzelf terug bij de gemeente, die hopelijk een instrument van God mag zijn om dat koninkrijk van Hem gestalte te geven.’’

Wierda is ervan overtuigd dat wanneer je als gemeente vanuit het koninkrijk denkt, dit de gemeente zal vrijmaken. ,,God belooft dit ook. Bij Hem kom je los van alle dingen. Bij Hem kom je tot je doel, krijg je rust en vrede. Hij geeft ontspanning en vertrouwen. Híj zal het moeten doen. En dit wil Hij ook.’’

De kleine Christelijke Gereformeerde kerk in Amsterdam durft dan ook een grote droom te hebben. ,,We mogen dromen van het koninkrijk van God. Dat is een koninkrijk van vrede. Met God, met onszelf, met andere mensen en met de schepping en cultuur. Hieraan willen we in geloof, hoop en liefde werken. Ondanks twijfel, zonde en strijd. Ondanks onze eigen kwetsbaarheid, persoonlijk en als gemeente. Maar wel gedragen door het aanhoudende gebed van velen binnen én buiten de gemeente.’’

Twee sporen

Wierda is in 2001 bevestigd als predikant-gemeentestichter in Amsterdam. Hij kwam terecht in een doodbloedende gemeente die voor een belangrijke keuze stond: óf een totaal nieuwe weg inslaan waarin het missionaire karakter centraal zou staan, óf stoppen te bestaan. De gemeente koos voor het eerste. Vanaf het begin maakte men bovendien de keuze niet alleen te willen werken aan de groei van de bestaande gemeente, maar ook aan vermenigvuldiging door gemeentestichting. ,,We hebben ingezet op deze twee sporen, waardoor ik predikant-gemeentestichter ben geworden.’’

Wierda en de gemeente constateren verrast dat sinds de bevestigingsdienst elke week gasten in de erediensten komen. De opkomst in de ochtenddiensten is inmiddels gestegen van ongeveer vijftig tot tussen de vijfenzeventig en honderd. De bezoekersaantallen van de middagdiensten zijn gestegen van twintig tot vijftig à tachtig. Voor een redelijk deel zijn dit anderen dan in de ochtenddiensten.

Een groei die alles te maken heeft met de beslissing van de gemeente zich te richten op binnen én buiten. De gemeente groeit met name door de komst van jonge leden. Niet langer bestaat de Christelijke Gereformeerde Kerk Amsterdam uit ouderen alleen. ,,We hebben nu een goede mix. Het is ook mooi om te zien dat de leden erg naar elkaar toegroeien. Toen we onlangs te maken kregen met een verschrikkelijk sterfgeval van een jong kind, bleek eens te meer dat we enorm aan elkaar gebonden zijn als gemeente.’’

De keuze om daarnaast ook te werken aan gemeentestichting, heeft twee redenen. Niet alleen is er het zendingsmotief, er is ook het een afstandenmotief. ,,Als je kijkt naar de samenstelling van de stad, dan zie je dat de christelijke gemeenten bij veel groepen nu geen ingang hebben. De stad is zeer divers. Er zijn meer dan 170 verschillende etniciteiten. Alleen daardoor al is het logisch dat er ‘afstanden’ zijn. Er dienen voortdurend bruggen te worden geslagen. Omdat bestaande gemeenten hier nooit voldoende toe in staat zijn, zijn er ook nieuwe gemeenten nodig.’’

Toch zet Wierda zeker niet al zijn zinnen op de nieuw te vormen gemeente. Het is én-én. Ook de bestaande gemeente gaat door een boeiend veranderingsproces. Steeds meer richt die zich in alle aspecten op christenen én niet-christenen. Bijvoorbeeld in de erediensten. In alles wat wordt gedaan en gezegd, houdt men rekening met beide groepen. ,,Ook als er een keer geen gasten zouden zijn, gebeurt dit. Wanneer je deze manier van doen en spreken consequent volhoudt, komen er vanzelf belangstellenden met anderen mee. Wij schamen ons, om in de woorden van Paulus te spreken, het Evangelie niet. Het is een kracht van God tot behoud voor ieder die gelooft. Als die kracht de ruimte krijgt, mogen we grote dingen verwachten.’’

Dienstbaar

Met de groei in aantal en in diepgang kreeg ook de visie van deze gemeente meer body. ,,We zijn steeds beter gaan kijken naar de stad en hebben ons daardoor in beweging laten brengen. In de hoop dat Gods koninkrijk de ruimte zal krijgen.’’ Wierda benadrukt dat de gemeente niet bezig is met een ‘project’. ,,Dit is gemeente-zijn. Geroepen om dienstbaar te zijn aan de voortgang van het Koninkrijk in de stad. Zodat God gediend zal worden.’’

Hoe dit concreet vorm krijgt? De predikant zou het liefst zijn jas aantrekken en Amsterdam ingaan. ,,Alleen door de stad te laten zien, kan ik aangeven wat ons als gemeente te doen staat. Wanneer je de stad niet kent, komen de waarden die voor de gemeente van belang zijn, niet boven water. Amsterdam is een kleurrijke stad. Ongeveer de helft van de inwoners heeft een niet-Nederlandse achtergrond. Dit aantal zal alleen maar toenemen. Van de jongeren is nu al tweederde van niet-Nederlandse etniciteit. In zo’n stad heb je volgens mij maar één keus: multi-etnisch gericht zijn. Dit is wat op onze weg komt. Anders moet je geen gemeente in zo’n stad willen zijn.’’

Wierda kijkt ook naar de sociale en materiële noden in de stad. ,,Een derde van de Amsterdammers is ontevreden over zijn woonsituatie. Een derde vindt dat hij (zeer) moeilijk kan rondkomen van zijn inkomen. Een derde voelt zich vaak onveilig. Een kwart zit onder de grens waarop het armoedebeleid zich richt. Een kwart voelt zich eenzaam.’’

Vijf waarden

Een missionair team liet al deze informatie op zich inwerken en stelde vervolgens met de kerkenraad vijf waarden vast. Deze waarden moeten de gemeente kleur geven. Ze bepalen welke richting de gemeente opgaat. Volgens Wierda werkt dit zeer motiverend. ,,Doordat ze duidelijk weten waar de gemeente voor staat, kunnen gemeenteleden en anderen ook kijken waar zij zichzelf zouden kunnen en willen inzetten.’’

De eerste en belangrijkste waarde van de gemeente is dat het Evangelie van Jezus Christus centraal staat. ,,Hier gaat het om. Vreugde en vrede in het geloof, overvloedig in de hoop, aldus Romeinen 15: 13.’’

De tweede waarde draait om de vele etniciteiten. ,,We weten dat de stad kleurrijk is én we weten dat eenmaal alle volken God zullen loven. Als gemeente willen we daarom een open huis en hart hebben voor verschillende etniciteiten.’’

Derde waarde van de gemeente is dat ze in beweging gebracht wil worden door de noden in de stad. ,,Die noden zijn groot. Door in contact te komen met de mensen, komen de noden op je af. Veel sterker dan wanneer je slechts zou zeggen dat je een diaconale gemeente zou moeten zijn.’’

,,Vierde waarde is dat we gericht zijn op gemeentestichting. Hiermee bedoelen we dat we het Evangelie verkondigen aan niet-christenen, die vervolgens worden verzameld in een nieuwe gemeente. Deze nieuwe gemeente is op haar beurt geroepen middenin de samenleving te functioneren en ook zelf op termijn over te gaan tot gemeentestichting. Het begrip vermenigvuldiging staat dus centraal.’’

Wierda benadrukt dat de idee van gemeentestichting niet nieuw is. ,,Kijk naar de kerkgeschiedenis. Gemeentestichting is natuurlijk. Het is typisch zendingswerk. Het hoort bij het patroon van kerk-zijn in een zendingscontext. Het is een gevolg van de evangelieverkondiging. Wanneer je het Evangelie aan anderen doorgeeft, ontstaan er hopelijk discipelen. Wanneer die samenkomen, wordt een nieuwe gemeente geboren.’’

De vijfde waarde is: samenwerking. ,,Jezus kende het verlangen dat we één zijn, opdat de wereld gelooft dat Hij de Man is die uit liefde door God naar de wereld gezonden was.’’ In Amsterdam wordt die samenwerking in verschillende missionaire initiatieven bewust gezocht, onder meer in het ‘Amstelproject’. De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) hebben twee predikant-gemeentestichters aangetrokken die de kar in dit vooruitstrevende project moeten trekken. Met hen onderhoudt Wierda nauwe en goede contacten, die in de komende tijd nog meer handen en voeten zullen krijgen.

Gevolgen

Het vaststellen van deze vijf waarden helpt de gemeente consequente keuzen te maken in de dagelijkse praktijk. ,,We hadden deze waarden nog maar een week vastgesteld of er werd ons een cursus ‘Mekka en Mokum’ aangeboden. De cursus gaat over de verschillen tussen islam en christendom en de vraag hoe je tot elkaar kunt komen. Gezien onze waarden was de kerkenraad er direct uit: we besloten de cursus aan de gemeenteleden aan te bieden. Daar hoefden we geen minuut over na te denken. Het past immers precies binnen de visie.’’

Door een vastgelegde visie en vastgestelde waarden, kan de gemeente duidelijke stappen zetten. Dit betekent onder meer dat de gemeente in de toekomst multi-etnisch zal zijn. Welke praktische gevolgen dit zal hebben, is nu nog onduidelijk. ,,Je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan vertalingen tijdens de dienst. Het zou maar zo kunnen. Het past in ieder geval uitstekend binnen onze visie.’’

Wierda is niet bang dat veranderingen zullen worden tegengehouden door angst om eeuwenoude tradities en gewoonten los te laten. ,,We blijven een Christelijke Gereformeerde kerk. We staan met onze wortels in de gereformeerde belijdenis. Dit is alleen maar waardevol. Maar de belijdenis is wel iets anders dan tradities. Natuurlijk kunnen veranderingen best eens botsen met wat we gewend zijn te doen. Van sommige leden vraagt dit ook best wat. Maar vergeet niet dat we samen in eensgezindheid hebben gekozen een bepaalde weg in te slaan. Daardoor zijn er dingen mogelijk waar we anders misschien jaren over hadden gedaan of die wellicht helemaal nooit mogelijk waren geweest.’’

Wierda benadrukt dat het altijd zal gaan om de eer van God. ,,We hebben het niet over het opleuken van kerkdiensten. Wat we willen, is dat God de eer krijgt en dat we mensen binnen en buiten bereiken. In afhankelijkheid van God zetten we ons daar van harte voor in.’’

Jonge mensen

Tenslotte is er een keuze gemaakt voor de richting van de gemeentestichting. Die zal gericht zijn op de jonge professionals in Amsterdam, een zeer grote groep hoogopgeleide jonge mensen, dynamisch, gehecht aan persoonlijke vrijheid en veelal single. Een missionair team zal een voortrekkersrol gaan vervullen in het werk van gemeentestichting.

,,Dit team gaat netwerken binnen deze groep aanspreken, in het bijzonder onder niet-christenen. We willen de mensen echt leren kennen en van hen houden. We willen van hen leren hoe zij in de samenleving staan. Ook willen we door hun ogen naar de kerk kijken. Dat is bijzonder leerzaam. De stijl van de nieuwe gemeente zal afhankelijk zijn van wat past bij de doelgroep. Het staat nog helemaal open hoe de nieuwe diensten daar vorm zullen krijgen. We geloven dat voor dit moment onze roeping tot gemeentestichting bij deze groep jonge niet-christenen ligt. Zij bepalen dus hoe wij kerk moeten zijn.’’

Door: Henk Jan Kamsteeg, Bron: CV Koers.