BARNEVELD - Nieuwe gemeenten stichten lijkt een trend, schrijven de opstellers van een handzame brochure over missionaire projecten aan kerkenraden en evangelisatiecommissies van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Maar het is volgens hen zeker ook een optie bínnen bestaande gemeenten nieuwe missionaire wegen in te slaan.

In de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Bergen op Zoom had in vijf jaar tijd een bezinningsproces plaats, waardoor de blikrichting veranderde. Van een gemeente die worstelde met de vraag 'hoe lang we blijven bestaan als kleine gemeente' werd de blik naar buiten gericht. ,,Het evangelisatiewerk mocht geen bijzaak zijn - zoals je zo vaak ziet in traditionele gemeenten'', zo schrijven betrokkenen in het boekje Thuisfront . ,,De verkondiging van het evangelie moest de kernidentiteit van de gemeente worden. De gemeente een stad op een berg en een helder licht.''

De brochure 'Thuisfront . Missionaire projecten in Nederland en Vlaanderen' is uitgegeven door deputaten Aanvullende Steun Evangelisatie (ASE) binnen de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Dit vrij onbekende deputaatschap steunt enkele missionaire projecten in Nederland en Vlaanderen, zowel financieel (de 'omzet' bedraagt zo'n 400.000 euro per jaar) als organisatorisch en inhoudelijk. Met het boekje willen deputaten 'ervaringen aan het front' delen met plaatselijke kerken, die ze om gebed en financiële steun vragen. Bovendien stimuleren de ervaringen tot nadenken over missionair gemeente-zijn, hopen ze. ,,Want aan het front staan we binnen niet al te lange tijd allemaal.''

Deputaten willen onder meer duidelijk maken dat stichting van een nieuwe gemeente voor evangelisatiedoeleinden misschien aantrekkelijk is, maar dat niet zomaar aan de bestaande - traditionele - gemeente voorbijgegaan mag worden. Daarom zetten ze de schijnwerper op de ervaringen in Bergen op Zoom: ,,In plaats van naast de bestaande gemeente te starten, werd men zich bewust dat het anders kon en moest.''

Betrokkenen in Bergen op Zoom schrijven in de brochure over de veranderingen die ze als kerk hebben doorgemaakt. De gemeente kreeg oog voor de stad. ,,Het aantal kerkgangers is extreem laag, namelijk 1,5 procent'', schrijft de in 2005 aangetreden predikant Gerwin Pruijssen over de West-Brabantse stad. Op een bevolking van 70.000 bezoeken in totaal zo'n 750 mensen een kerk. Het percentage ligt er lager dan in de grote Nederlandse steden.

Bezinning op de situatie leidde in de vrijgemaakt-gereformeerde kerk ter plaatse, die een kleine honderd leden telt, tot een omslag. Op catechisaties, huisbezoeken en wijkavonden werd vanaf het jaar 2000 veel aandacht besteed aan thema's als bekering, huisgodsdienst, vrucht dragen in het geloof en gebed. Er werd, ook met het oog op het missionaire werk, een predikant beroepen. Gastendiensten kwamen er evenals samenkomsten in kleine groepen, kinderwerk en geloofscursussen. Het gevolg: ,,Mensen die je anders nooit ziet, komen je kerk binnenwandelen, je gemeente begint te groeien en de mogelijkheden om te getuigen blijken ineens veel meer dan je had durven hopen'', schrijft Pruijssen.

De benadering in Bergen op Zoom zetten de deputaten naast ervaringen met gemeentestichting, zoals vrijgemaakt-gereformeerde kerken in Amsterdam en Maastricht die opdoen. De gedachte achter het stichten van een nieuwe gemeente is onder meer dat pasbekeerden zich er beter thuis voelen. De nieuwe kerk is minder traditioneel en ontvankelijker voor kerkgangers die anders zijn dan degenen die van jongsaf naar de kerk gaan. Oude gemeenten kampen met ballast en vaste patronen. ,,Dat wordt niet echt beter als druppelsgewijs wat mensen van buiten binnen komen. Die worden al gauw in de bestaande situatie ingekapseld. Die mensen kunnen beter met elkaar een nieuwe gemeente vormen, en dan fris van start gaan in een blanco situatie'', zo wordt deze visie in Thuisfront omschreven.

Maar, tekenen de deputaten erbij aan, op zo'n manier komt de bestaande gemeente in een negatief daglicht te staan. ,,We spreken van een traditionele gemeente als die gemeente en haar leden in grote meerderheid graag aan gewoonten, tradities en structuren vasthouden. Traditie is niet altijd een vriend van evangelisatie. Er is dan een cultuur, waarin het wij-gevoel, de beslotenheid en de nestgeur een grote rol spelen.''

Toch kan juist een ontwikkeling van binnenuit daar een eind aan maken, doordat nieuwkomers de mores in een gemeente veranderen. En zo treden deputaten Aanvullende Steun Evangelisatie het fenomeen gemeentestichting tegemoet: er gaan positieve impulsen van uit, maar het risico bestaat dat de bestaande kerk te veel wordt gepasseerd. ,,Dat is wel het gemakkelijkste voor beide partijen (kerk en missionaire werkers), maar kerk en evangelisatie mogen nooit van elkaar losgekoppeld worden'', waarschuwen ze. ,,Evangelisatie blijft een taak van de gemeente. Die taak kan uitgevoerd worden via gemeentestichting of via de bestaande gemeente. Belangrijk is dat er contact blijft.''

Als gemeentestichting leidt tot een status aparte voor een nieuwe gemeente, dan ,,is het risico niet denkbeeldig dat je de moedergemeente verlaat. Als je iets nieuws opzet omdat je niets verwacht van de missionaire vernieuwing van de kerk of dat je meer armslag wilt, zijn dat ongezonde motieven.'' Tegelijk mag ook een traditionele gemeente niet te makkelijk de weg van de minste weerstand volgen door missionaire werkers buiten de deur te zetten, vinden de deputaten, een gedachte die ze overigens niet verder uitwerken.

Thuisfront beschrijft allerlei ervaringen met vrijgemaakt-gereformeerde missionaire projecten, van Enkhuizen tot het Belgische Gent. De verschillende initiatieven blijken op een aantal punten overeen te komen. Zo is evangelisatie een zaak van lange adem, waarbij het beste een duidelijke visie en strategie met een meerjarenplanning gemaakt kan worden. Bovendien wordt binnen álle missionaire gemeenten en projecten gewerkt met ontmoeting in kleine kringen. ,,Diensten en kringen vormen het hart van gemeente-zijn'', zo schrijft gemeentestichter Remmelt Meijer bijvoorbeeld over zijn werk in Amsterdam-Centrum. ,,Daaromheen zijn echter meer lagen ingebouwd die ontmoeting mogelijk moeten gaan maken met niet-christenen.'' Voorbeeld daarvan is onder andere een laagdrempelige oriëntatiecursus.

N.a.v. Thuisfront. Missionaire projecten in Nederland en Vlaanderen. Deputaatschap Aanvullende Steun Evangelisatie, uitgave in eigen beheer, 120 pag. Vrijgemaakt-gereformeerde missionaire projecten belicht in brochure van landelijk deputaatschap

Door: Gerard ter Horst, Bron: ND.nl